Ministria e Drejtësisë dhe ndërtimi i rendit juridik modern (1925–1939)

Shpallja e Republikës në vitin 1925 dhe e Monarkisë në vitin 1928 shënuan një fazë të re në zhvillimin e shtetit shqiptar. Pas ndërtimit dhe konsolidimit të administratës qendrore në vitet 1920–1924, vëmendja u përqendrua në modernizimin e institucioneve dhe krijimin e një rendi juridik të unifikuar. Në këtë proces, Ministria e Drejtësisë u shndërrua në institucionin përgjegjës për hartimin, shqyrtimin dhe sistemimin e legjislacionit, si dhe për administrimin e sistemit gjyqësor.

Statuti Themeltar i Republikës i vitit 1925 përcaktoi marrëdhëniet ndërmjet organeve kushtetuese të shtetit dhe kompetencat e Ministrisë së Drejtësisë në administrimin e drejtësisë. Pas shpalljes së Monarkisë, Statuti Themeltar i vitit 1928 krijoi një bazë të re kushtetuese për funksionimin e institucioneve shtetërore dhe të sistemit gjyqësor, duke forcuar më tej rolin e Ministrisë në administrimin e drejtësisë dhe në përgatitjen e reformave ligjore.

Në këtë periudhë, krahas konsolidimit të administratës së drejtësisë, Ministria mori përsipër edhe sfidën e ndërtimit të një sistemi juridik modern dhe të unifikuar. Pikërisht ndërthurja e këtyre dy proceseve, forcimit të institucioneve dhe kodifikimit të legjislacionit, përbën tiparin themelor të zhvillimit të Ministrisë së Drejtësisë gjatë viteve 1925–1939. Kjo u materializua përmes procesit të kodifikimit, i cili përbën një nga momentet më të rëndësishme në

historinë e së drejtës shqiptare. Kodi Penal i vitit 1928, Kodi Civil dhe ligji “Mbi organizimin e drejtësisë”, që hynë në fuqi më 1 prill 1929, si dhe Kodi Tregtar i vitit 1932, krijuan bazën e rendit juridik modern shqiptar.

Procesi i kodifikimit nuk përfaqësonte vetëm miratimin e ligjeve të reja. Ai shënoi kalimin nga një sistem i mbështetur në legjislacion të fragmentarizuar dhe norma të trashëguara në një rend juridik të unifikuar, sistematik dhe modern, të ndërtuar mbi parimet e së drejtës kontinentale europiane. Në hartimin e kodeve shqiptare u shfrytëzua përvoja e legjislacioneve më të përparuara të kohës, veçanërisht e traditës juridike italiane, e cila mbante një trashëgimi të rëndësishme të modelit francez dhe të zhvillimeve të tjera të së drejtës kontinentale. Nëpërmjet këtij procesi u synua forcimi i sigurisë juridike, unifikimi i praktikës gjyqësore dhe krijimi i një kuadri ligjor bashkëkohor për marrëdhëniet civile, penale dhe tregtare.

Megjithatë, modernizimi normativ nuk u shoqërua menjëherë me një zbatim të njëtrajtshëm të legjislacionit të ri në të gjithë vendin. Shqipëria vijonte të përballej me mungesën e kuadrove juridike, me një administratë ende në proces konsolidimi dhe me ndikimin e vazhdueshëm të së drejtës zakonore në pjesë të ndryshme të territorit. Për këtë arsye, për një periudhë të caktuar, normat e kodeve moderne bashkëjetuan në praktikë me zakonet juridike vendore, ndërsa shtrirja efektive e rendit të ri ligjor u realizua gradualisht, në përputhje me forcimin e institucioneve shtetërore dhe të administratës së drejtësisë. Rëndësia historike e këtij procesi qëndron jo vetëm në miratimin e kodeve, por edhe në orientimin e qartë që ai i dha zhvillimit të shtetit shqiptar drejt modelit europian të shtetit ligjor.

Krahas procesit të kodifikimit, Ministria e Drejtësisë vijoi organizimin e administratës gjyqësore, forcimin e trupës së gjyqtarëve dhe prokurorëve, si dhe mbikëqyrjen e funksionimit të gjykatave në të gjithë vendin. Në prag të pushtimit italian të 7 prillit 1939, Shqipëria dispononte një sistem juridik të kodifikuar dhe një administratë të drejtësisë të organizuar. Kjo periudhë përfaqëson kulmin e procesit të modernizimit juridik të shtetit shqiptar ndërmjet dy luftërave botërore dhe krijoi një trashëgimi institucionale që zë një vend të rëndësishëm në historinë e Ministrisë së Drejtësisë.