I nderuar zoti Kryetar,

Të nderuar kolegë deputetë,

 

Ju paraqes sot për ratifikim Konventën Kuadër të Këshillit të Evropës për Inteligjencën Artificiale, të Drejtat e Njeriut, Demokracinë dhe Shtetin e së Drejtës.

Kjo është konventa e parë ndërkombëtare juridikisht detyruese në këtë fushë. Synimi i saj është i qartë: zhvillimi dhe përdorimi i inteligjencës artificiale duhet të ecë në përputhje me të drejtat e njeriut, demokracinë dhe shtetin e së drejtës.

Për Shqipërinë kjo nuk është një çështje teorike.

Shteti ynë është tashmë thellësisht digjital. Mbi 95 për qind e shërbimeve publike ofrohen online; e-Albania ka mbi 3.5 milionë përdorues të regjistruar dhe përmes saj janë administruar mbi 74 milionë aplikime.

Pra, shteti digjital nuk është një projekt për të ardhmen. Është mënyra si miliona qytetarë komunikojnë sot me administratën.

Dhe pikërisht këtu lind pyetja që duhet t’i japim përgjigje:

Kur teknologjia dhe algoritmet hyjnë gjithnjë e më shumë në marrëdhënien mes qytetarit dhe shtetit, kush garanton të drejtat e qytetarit?

Përgjigjja jonë duhet të jetë e qartë.

Përgjegjësia për një vendim publik nuk mund t’i kalohet algoritmit.

Teknologjia mund të ndihmojë administratën. Mund ta bëjë atë më të shpejtë, më të saktë dhe më efikase. Por përgjegjësia juridike duhet të mbetet gjithmonë e identifikueshme. Vendimet që prekin të drejtat e qytetarit duhet të jenë të gjurmueshme, të kontrollueshme dhe të kundërshtueshme sipas ligjit.

Qytetari duhet të ketë informacion të mjaftueshëm për të kuptuar kur dhe si një sistem teknologjik ndikon në një proces që e prek, të dijë kush përgjigjet dhe të ketë mjete efektive mbrojtjeje.

Ky është synimi ynë. Konventa na jep bazën juridike për ta ndërtuar.

Ajo nuk na imponon një model institucional të gatshëm. Për autoritetet publike dhe subjektet që veprojnë në emër të tyre, detyrimet e Konventës shtrihen plotësisht. Për aktivitetet e tjera të aktorëve privatë, Konventa i kërkon shtetit të adresojë rreziqet dhe ndikimet në përputhje me objektin dhe qëllimin e saj dhe të përcaktojë mënyrën konkrete të zbatimit.

Gjatë shqyrtimit në Komision u ngrit një pyetje legjitime: pse ratifikimi i Konventës vjen përpara ligjit të posaçëm kombëtar dhe përpara përafrimit të plotë me kuadrin e Bashkimit Evropian për inteligjencën artificiale?

Përgjigjja është se këto procese nuk konkurrojnë. Plotësojnë njëri-tjetrin.

Vetë Bashkimi Evropian e ratifikoi këtë Konventë më 15 maj të këtij viti dhe, në deklaratën e vet sipas nenit 3, e lidhi zbatimin ndaj aktorëve privatë me Rregulloren Evropiane për Inteligjencën Artificiale.

Pra, nuk po zgjedhim mes Strasburgut dhe Brukselit. Vetë Bashkimi Evropian i ka lidhur këto dy nivele.

Konventa vendos standardin. Legjislacioni kombëtar dhe përafrimi me acquis do ta kthejnë atë standard në rregulla konkrete, përgjegjësi institucionale dhe procedura kontrolli.

Ratifikimi nuk legalizon automatikisht asnjë sistem ekzistues. Ai vendos një standard më të lartë, me të cilin kuadri ynë ligjor dhe praktikat tona duhet të harmonizohen.

Dhe dua të ndalem edhe te një çështje tjetër.

Mbrojtja e të dhënave personale dhe siguria e sistemeve nuk janë kosto e digjitalizimit; janë kusht i tij.

Një shtet digjital që qytetari nuk e beson nuk është një shtet digjital i suksesshëm. Prandaj teknologjia duhet të ecë bashkë me sigurinë, minimizimin e të dhënave, kontrollin e aksesit dhe përgjegjësinë për mënyrën si ato përdoren.

E njëjta logjikë vlen edhe në drejtësi.

Teknologjia mund të ndihmojë administrimin e gjykatave, menaxhimin e informacionit dhe punën teknike. Por vendimi gjyqësor mbetet i gjyqtarit. Pavarësia dhe përgjegjësia e tij nuk mund t’i delegohen një sistemi.

 

Të nderuar kolegë,

Shqipëria nuk duhet të zgjedhë mes modernizimit dhe të drejtave.

Qeveria do të vazhdojë digjitalizimin e shtetit. Do të vazhdojë të përdorë teknologjinë për të ulur burokracinë, për të përmirësuar shërbimet dhe për ta bërë administratën më të aftë.

Por shteti digjital duhet të jetë i aksesueshëm edhe për qytetarin që ka më pak mjete, më pak aftësi digjitale ose ka nevojë për ndihmë. Modernizimi nuk duhet të lërë askënd pas.

Nuk kthehemi pas te pritja e panevojshme dhe burokracia.

Por as nuk ecim përpara duke krijuar zona ku qytetari nuk e di kush vendos, mbi çfarë baze dhe si mund ta kundërshtojë një vendim.

Detyra e një qeverie serioze është t’i përdorë mundësitë e teknologjisë dhe t’i kontrollojë rreziqet e saj.

Kjo Konventë vendos pikërisht këtë standard.

Sa më i madh rreziku për të drejtat e qytetarit, aq më të forta duhet të jenë vlerësimi, mbikëqyrja dhe garancitë procedurale. Vetë Konventa kërkon që mekanizmat e mbikëqyrjes të jenë efektivë, të pavarur dhe të paanshëm.

Dhe një parim duhet të mbetet i pandryshuar:

Një shtet më i zgjuar nuk duhet të nënkuptojë një qytetar më të pambrojtur.

Qeveria e ka sjellë këtë projektligj. Kuvendi vendos për ratifikimin. Më pas fillon puna më e vështirë: që parimet e Konventës t’i kthejmë në ligje, institucione dhe praktika të kontrollueshme.

Ky është objekti i projektligjit që kemi sot përpara.

 

Ju faleminderit.