I nderuar zoti Kryetar,

Të nderuar kolegë deputetë,

Rreth 65.000 kërkesa. Kaq janë depozituar deri tani në Regjistrin e Dëmeve për Ukrainën. Pas secilës prej tyre ka një emër, një shtëpi, një familje. Ka prindër që kërkojnë fëmijët e deportuar me forcë. Ka njerëz që kanë humbur të afërmit, që janë torturuar, plagosur, privuar nga liria ose dëbuar nga vatrat e tyre. Ka shtëpi, shkolla dhe spitale që nuk ekzistojnë më.
Këto kërkesa sot janë të regjistruara. Por nuk janë ende të vlerësuara. Askush nuk ka vendosur ende nëse dëmi njihet, sa vlen dhe si shpërblehet.

Pikërisht këtu hyn projektligji që sjell sot për ratifikim: Konventa për Themelimin e Komisionit Ndërkombëtar të Kërkesave për Ukrainën, e bërë në Hagë më 16 dhjetor 2025. Me këtë votë, Shqipëria i bashkohet një instrumenti juridikisht të detyrueshëm, të ngritur nën ombrellën e Këshillit të Evropës, që e kthen përgjegjësinë ndërkombëtare për agresionin e Federatës Ruse ndaj Ukrainës në një proces konkret shqyrtimi dhe kompensimi.

Mekanizmi ndërtohet në tri hapa. I pari ishte Regjistri, i krijuar në maj 2023 nga 43 shtete dhe Bashkimi Evropian, pas rezolutës së Asamblesë së Përgjithshme të OKB-së të 14 nëntorit 2022. Shqipëria iu bashkua me ligjin nr. 71/2023. Regjistri mbledh dhe ruan kërkesat e provat, por nuk i vlerëson. Hapi i dytë është Komisioni që ratifikojmë sot: ai do t’i shqyrtojë kërkesat, do të vendosë për to dhe, kur është rasti, do të caktojë shumën e kompensimit. Hapi i tretë do të jetë fondi i kompensimit, për burimet e të cilit bisedimet ndërkombëtare vazhdojnë. Ai do të vijë para Kuvendit në një moment tjetër.

Konventa mbulon dëmet e shkaktuara nga 24 shkurti 2022 e në vijim, brenda kufijve të njohur ndërkombëtarisht të Ukrainës. Kërkesë mund të paraqesin persona fizikë dhe juridikë, shteti ukrainas, autoritetet e tij rajonale e vendore, si dhe subjektet shtetërore ose të kontrolluara prej tij.

Komisioni do të jetë organ i pavarur, në kuadrin institucional të Këshillit të Evropës, me personalitet juridik ndërkombëtar dhe me seli në Mbretërinë e Vendeve të Ulëta. Kërkesat do të shqyrtohen nga panele me nga tre komisionerë, të përzgjedhur për pavarësi, paanshmëri, integritet dhe përvojë, me përfaqësim të gjerë gjeografik dhe balancë gjinore. Komisioni do ta vazhdojë punën e Regjistrit pa ndërprerë pranimin e kërkesave, duke respektuar standardet më të larta të mbrojtjes procedurale.

Që mekanizmi të hyjë në fuqi, duhen 25 shtete, kontributet e të cilave në buxhetin e Regjistrit për vitin 2025 të përbëjnë të paktën gjysmën e totalit, përfshirë të paktën tre kontribuues të mëdhenj. Konventa nuk lejon rezerva dhe ka një kohëzgjatje fillestare prej të paktën dhjetë vjetësh.

Por rëndësia e kësaj konvente shkon përtej afatit dhjetëvjeçar. Çfarë po ndërtojmë sot nuk është vetëm një mekanizëm teknik – është një precedent institucional: e drejta ndërkombëtare mund të krijojë organe të qëndrueshme, me personalitet juridik, me pavarësi operative dhe me mandat të qartë për të mbajtur agresorë përgjegjës. Ky Komision do të mbetet në këmbë derisa kërkesa e fundit të shqyrtohet, derisa viktima e fundit të marrë përgjigje. Dhe kur të ketë kryer misionin, do të lërë pas jo vetëm dosje të mbyllura, por një model që bota mund ta përdorë sërish — sepse historia na tregon se agresioni nuk do të jetë herë e fundit.

Edhe Shqipëria do të ketë një detyrim financiar vjetor, që do ta caktojë Komiteti Financiar sipas kritereve të buxhetit të Këshillit të Evropës. Derisa Federata Ruse të mbulojë shpenzimet, Komisioni do të financohet nga anëtarët dhe nga kontributet vullnetare, pa u hequr asnjëherë mundësia që këto shuma të kërkohen më pas prej saj. Fatura nuk anulohet. Thjesht pret adresën e saj të vërtetë.

Ky hap vjen në vazhdën e marrëveshjes për bashkëpunimin në fushën e sigurisë dhe mbështetjen afatgjatë ndërmjet Shqipërisë dhe Ukrainës, nënshkruar në Davos më 21 janar 2025. Konventa u miratua në parim nga Këshilli i Ministrave me vendimin nr. 329, datë 6.5.2026, dhe u nënshkrua nga Shqipëria më 15 qershor 2026 në Strasburg. Për zbatimin e saj do të përgjigjen Ministria e Drejtësisë dhe Ministria për Evropën dhe Punët e Jashtme.

Të nderuar deputetë,

Pse ka rëndësi kjo votë përtej një deklarate simbolike? Sepse një dëm që vetëm regjistrohet mbetet kujtesë. Një dëm që vlerësohet dhe shpërblehet bëhet drejtësi. Kjo konventë hedh urën mes këtyre të dyjave.

Votimi nga ky Kuvend i kesaj Konvente sot pertej percimit te qarte te pozicionit politik te shtetit shqiptar ne mbeshtetje te popullit Ukraines dhe denoncimit te agresionit rus, ka nje vlere domethenese. Qe kjo konvente te hyje ne fuqi duhet te ratifikohet nga 25 shtete. Ate tashme e kane neneshkruar 40 shtete dhe Bashkimi Evropian, dhe e kane ratifikuar nente vende. Shqiperia behet shteti i dhjete qe e ratifikon kete mareveshje, duke dhene nje ndihme shume te rendesishme ne futjen ne fuqi te ketij mekanizmi, ne qellim te te cilit mbetet nje qendrim i qarte. Kjo Konvente do te mundesoje qe krimet nuk do te harrohen dhe qe agresori do duhet te paguaje,

Për vendet e vogla, rendi ndërkombëtar i bazuar në rregulla nuk është luks diplomatik. Është mburoja më e sigurt që kemi.

Dje, 16 shtator, shënuam 84 vjet nga Konferenca e Pezës. Në vitin 1942, në një fshat pak kilometra larg Tiranës, u ulën rreth së njëjtës tryezë shqiptarë me bindje, krahina dhe besime të ndryshme: nacionalistë, një kolonel besnik i mbretit, komunistë, një atdhetar katolik i Shkodrës. I bashkoi një gjë e vetme: refuzimi për ta pranuar pushtimin si fakt të kryer. E dimë se ai bashkim nuk zgjati dhe se ndarjet që erdhën më pas i kushtuan shumë vendit. Por mesazhi i asaj dite mbetet i pastër: e drejta e një populli për t’u mbrojtur nga pushtimi nuk i përket asnjë partie dhe asnjë ideologjie. Ukrainasit e dinë këtë sot. Banorët e Pezës e mbajnë mend prej 84 vjetësh.

Po dje, në Hagë, u shpall një aktgjykim që nuk mund ta anashkalojmë. Aktgjykimin e shkallës së parë të Dhomave të Specializuara të Kosovës ndaj katër ish-drejtuesve të Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës e pritëm me zhgënjim të thellë. Shqipëria qendron si gjithmone pranë popullit të Kosovës ne solidaritet të plotë. Jemi pranë familjeve të atyre që udhëhoqën luftën çlirimtare dhe pranë çdo qyetatir te Kosoves që sot ndihet i plagosur nga ky vendim. Nuk e them për të vënë në dyshim rolin e një gjykate. As për të paragjykuar apelin, i cili është e drejtë e mbrojtjes dhe rruga e duhur për çdo kundërshtim. E them sepse lufta e UÇK-së ishte luftë çlirimtare: e drejtë, e domosdoshme, kundër një regjimi që kishte zgjedhur spastrimin etnik. Kjo e vërtetë nuk mund ta veje askush ne gjykim, ashtu sic nuk e beri edhe kjo Gjykate. Liria ka emer.

Pikërisht këtu lidhet konventa që kemi para. Drejtësia ndërkombëtare është më e fortë kur mban mend kontekstin: kush e nisi agresionin dhe kush u mbrojt prej tij. Për Ukrainën, ky dallim është shkruar në themel të këtij mekanizmi. Për popullin e Kosovës, këtë dallim e bëri bota më 1999, kur zgjodhi të ndalë spastrimin etnik. Ne nuk e mbështesim drejtësinë ndërkombëtare vetëm kur vendimet na pëlqejnë. Por as nuk heshtim kur na zhgënjejnë. E mbështesim sepse viktimat, të çdo kombi, meritojnë të vërtetën, dhe sepse popujt që luftuan për liri meritojnë që historia e tyre të mos ngatërrohet me fajin individual.

Prandaj ju ftoj ta ratifikojmë këtë projektligj. Me një akt konkret, jo vetëm me fjalë, Shqipëria konfirmon mbështetjen e saj për Ukrainën, për viktimat e kësaj lufte dhe për parimin se dëmi i paligjshëm duhet njohur, vlerësuar dhe dëmshpërblyer.

Agresioni kërkon gjithmonë të krijojë fakte të kryera. E drejta ndërkombëtare ekziston që asnjë fakt i kryer të mos kthehet kurrë në të drejtë të fituar.

Ju faleminderit.