Fjala e Ministrit të Drejtësisë, Toni Gogu, në konferencën shkencore-juridike “Parimi Ne Bis in Idem në rrafshin kombëtar dhe ndërkombëtar. Problematikat e hasura në praktikën gjyqësore”

Të nderuar kolegë,

Konferenca e sotme trajton një nga parimet më të konsoliduara të së drejtës penale dhe procedural, “ne bis in idem”, i cili, megjithëse me rrënjë të hershme në traditën juridike evropiane, po përjeton një zhvillim të dukshëm në praktikën bashkëkohore gjyqësore.

Ky parim, në thelb, përfaqëson një garanci themelore të shtetit të së drejtës: ndalimin e ndjekjes ose ndëshkimit të dyfishtë për të njëjtin fakt penal. Megjithatë, në kushtet e evoluimit të sistemeve juridike dhe ndërveprimit gjithnjë e më intensiv ndërmjet juridiksioneve kombëtare dhe atyre ndërkombëtare, përmbajtja dhe kufijtë e tij janë bërë objekt i një rishikimi të vazhdueshëm doktrinar dhe jurisprudencial.

Në planin ndërkombëtar, ky parim gjen shprehje në nenin 4 të Protokollit nr. 7 të Këshilli i Evropës dhe është interpretuar në mënyrë dinamike nga Gjykata Evropiane e të Drejtave të Njeriut. Paralelisht, në kuadrin e Bashkimit Evropian, neni 50 i Karta e të Drejtave Themelore të Bashkimit Evropian dhe jurisprudenca e Gjykata e Drejtësisë e Bashkimit Evropian kanë kontribuar në zhvillimin e një dimensioni të ri të këtij parimi, veçanërisht në kontekstin e tregut të brendshëm dhe bashkëpunimit gjyqësor penal.

Kjo bashkëjetesë e dy kornizave normative dhe jurisprudenciale, ajo e Strasburgut dhe ajo e Luksemburgut, ka prodhuar një dinamikë të re interpretimi, e cila kërkon një analizë të kujdesshme për të garantuar koherencën dhe parashikueshmërinë e zbatimit të parimit “ne bis in idem” në praktikën kombëtare.

Në këtë kontekst, një nga çështjet më të diskutuara mbetet ajo e të ashtuquajturit double track, pra bashkëekzistenca e procedimeve administrative dhe penale për të njëjtin fakt, veçanërisht në fusha si konkurrenca, financat publike dhe rregullimi i tregut. Jurisprudenca evropiane ka tentuar të vendosë kritere për të përcaktuar kufijtë e lejueshmërisë së kësaj bashkëekzistence, duke u fokusuar në natyrën e sanksionit, qëllimin e ndjekjes dhe lidhjen materiale ndërmjet procedimeve.

Një tjetër dimension i rëndësishëm lidhet me shtrirjen territoriale të parimit, në rrethana ku një vepër penale prodhon pasoja në më shumë se një juridiksion. Në këto raste, lind nevoja për të balancuar mbrojtjen e individit nga ndjekja e shumëfishtë me të drejtën legjitime të shteteve për të mbrojtur interesin e tyre publik.

Në planin kombëtar, këto zhvillime shtrojnë sfida konkrete për sistemin tonë të drejtësisë, si në aspektin e interpretimit gjyqësor, ashtu edhe në atë të harmonizimit të legjislacionit me standardet evropiane. Në këtë kuadër, roli i institucioneve shtetërore, përfshirë Ministrinë e Drejtësisë, lidhet jo me ndërhyrjen në vendimmarrjen gjyqësore, por me krijimin e kushteve për një zbatim të qëndrueshëm dhe koherent të këtyre standardeve, në përputhje me detyrimet ndërkombëtare dhe aspiratat integruese të vendit.

Megjithatë, një qasje efektive në këtë drejtim nuk mund të realizohet pa një dialog të vazhdueshëm ndërmjet gjyqësorit, profesionistëve të së drejtës dhe akademisë. Vetëm përmes një analize të thelluar të praktikës gjyqësore dhe një reflektimi të përbashkët doktrinar mund të ndërtohet një kuptim i konsoliduar i këtij parimi në përputhje me realitetin juridik evropian.

Në përfundim, parimi ne bis in idem mbetet një gur themeli i mbrojtjes së të drejtave themelore, por njëkohësisht një fushë në zhvillim të vazhdueshëm, e cila kërkon vëmendje të shtuar nga të gjithë aktorët e sistemit të drejtësisë. Në këtë kuptim, diskutime si ky i sotmi kontribuojnë në forcimin e një kulture juridike të bazuar në standarde të përbashkëta dhe në një zbatim më të qëndrueshëm të së drejtës.